СУСТРЭЧА | Дзяннiца

СУСТРЭЧА

Версия для печатиВерсия для печати

Апавяданне. Ніна РЫБІК
Аднойчы – Люба на той час ужо закончыла школу і працавала –  яна сустрэла на вуліцы ў іх гарадку мужчыну. Ён стаяў каля ганка магазіна і спрабаваў прыкурыць. У яго не атрымлівалася: рукі трэсліся, запалка, пакуль ён падносіў яе да цыгарэты, тухла... Мужчына лаяўся і зноў цёр аб пачак...
Нешта ў яго азызлым, пасінеўшым твары, крыху прыгорбленай постаці з уцягнутай у плечы, бы ў нахохленага вераб’я, галавой, манеры трымаць папяросу падалося Любе знаёмым. Яна падышла да мужчыны:
– Прабачце, ваша прозвішча Пашкевіч?
Дзядзька паглядзеў на Любу незадаволена, насцярожана-зацікаўлена – хто такая, чаго хоча, адкуль ведае? Хвіліну падумаў, потым, мусіць, вырашыўшы, што небяспекі ад гэтага дзеўчаняці чакаць не варта, кіўнуў галавой:
– Так, Пашкевіч. А ты хто такая, навошта табе маё прозвішча?
– Я – таксама Пашкевіч...
Завісла маўчанне. Ен глядзеў на яе ва ўсе вочы –  перш недаўменна-падазрона, затым у позірку нешта прамільгнула –  здагадка, пазнаванне...
– Ты –  Люба? –  не то спытаў, не то пацвердзіў ён.
– Так, я –  Люба.
Мужчына хвіліну памаўчаў. А потым прамовіў зусім іншым, вінавата-дрыжачым голасам:
– Дык вось якая ў мяне дачка вырасла... Прыгажуня...
I апусціў вочы – схаваць той боль і сорам, што выцеснілі раптам мутную смугу.
А яна, крута павярнуўшыся, амаль подбегам кінулася па вуліцы – каб не расплакацца перад гэтым азызлым п’янтосам, якога яна калісьці звала таткам, які гушкаў яе маленькую на арэлях і падкідваў сваімі дужымі рукамі высока-высока, аж пад столь –  так, што ў яе ад страху і шчасця замірала сэрца...
Яна ўсё жыццё чакала гэтай сустрэчы. Тады, як ён пакінуў іх і некуды паехаў, маці лаялася на яго ўсялякімі брыдкімі словамі, а Люба верыла, была ўпэўнена: ён вернецца. Абавязкова вернецца! Не можа не вярнуцца, бо ён жа любіць іх: малодшую сястрычку Анечку, браціка Косціка. А найбольш, вядома ж, яе, Любу –  нездарма заўсёды паўтараў, што яна ў яго, бацьку, ўдалася –  і вочы ў яе такія ж зялёныя, і канапушкі па носе рассыпаны... Падумаеш, пасварыліся яны з мамкай! Яны ўвесь час, як напіваліся, сварыліся, а часам нават і біліся. А потым зноў мірыліся. I татка, калі быў цвярозы, расказваў ім казкі, доўгія прыгожыя вершы, смешныя гісторыі са свайго студэнцкага жыцця. I пры гэтым заўсёды паўтараў: «Вось вырасцеце, закончыце школу –  і абавязкова паступіце ў інстытуты. Вы ж у мяне разумныя –  ў татку пайшлі. Ты, Люба, ў педагагічны, Анька –  у медыцынскі, а Косцік, як мужык, сабе што-небудзь тэхнічнае выбера. I закончыце іх –  не тое, што ваш бацька-разгільдзяй, які паспяшаўся ажаніцца і ўсю вучобу закінуў –  я сам за гэтым прасачу. А потым станеце паважанымі людзьмі, і ўсе будуць вамі ганарыцца. А я –  найбольш!»
Яна заўсёды чакала бацьку. Нікому пра гэта не казала – баялася сурочыць. I што будуць смяяцца. Але заўсёды верыла: ён прыйдзе. Асабліва, калі было невыносна цяжка...
Маці пасля таго, як бацька іх пакінуў, зусім распілася, і ўся работа легла на плечы яе, дзесяцігадовай дзяўчынкі. Яна замешвала свінням, цягала ў хлеў цяжэнныя вёдры. Вечарам даіла карову і варыла меншым і сабе якую-кольвечы яду. Потым мыла посуд і, прыбраўшы стол, засцілала яго газетай і рабіла ўрокі, стараючыся вывучыць усё, што задавалі. Гэта калі маці не было дома. Калі яна прымала “гасцей” у сябе, было не да ўрокаў: п’яны вэрхал цягнуўся да раніцы. Тады Люба старалася хоць пагартаць падручнік перад урокамі, на перапынках. Памяць мела вострую, чэпкую, гэта і выратоўвала –  Анечцы вучоба давалася цяжэй.
Потым у маці з’явіўся новы муж. Іх ён узненавідзеў адразу. А мо і не ён быў вінаваты, а той п’яны чад, што не выходзіў з галавы ні ў яго, ні ў маці амаль ніколі? Калі маці з сужыцелем былі дома, дзяўчаты стараліся сядзець на печы за паркалёвай зашмальцаванай шырмачкай, як мышы пад венікам –  каб айчым нават не пачуў, што яны ёсць у хаце. А трохгадоваму Косціку –  яму што патлумачыш? Захоча есці і разнюніцца: «Дай хлебца, дай бульбачкі». Дзядзька раз’юшана адкідваў шырму, крычаў: «Ах вы, бахуры праклятыя, калі вы ўжо панаядаецеся!», хапаў Косціка за шыварат, як блудлівае кацяня і, не зважаючы на Любін енк, выкідваў за дзверы. Маці пры гэтым звычайна п’яна ўсміхалася і казала: «Ну сапраўды, дзеці, схадзіце пагуляйце якую гадзінку, што вы ўсё ў хаце сядзіце». Люба бегла следам, падымала браціка, суцяшала яго, як магла, і вяла спаць у хлеў, дзе пад бокам у каровы было цёпла, а галоўнае –  ціха. У такія хвіліны яна больш за ўсё хацела, каб з’явіўся іх татка, адлупцаваў гэтага матчынага хахаля і прагнаў яго з хаты, а сам застаўся, і яны б сталі жыць, як некалі...
I тады, як іх прыехалі забіраць у дзіцячы дом, яна ўсё чакала, калі з-за павароту насустрач іх машыне выйдзе бацька –  прыгожа апрануты, у доўгім чорным паліто, з чамаданам, і крыкне гэтым тоўстым міліцыянерам і цётцы, што трымала на руках Косціка: «Вы куды гэта забіраеце маіх дзяцей? Я іх бацька, вязіце іх зараз жа назад, мы цяпер будзем жыць разам!» I міліцыянеры б спалохаліся і вярнулі іх дахаты. Але машына мінала паварот за паваротам, а ніхто не выходзіў насустрач –  аж пакуль іх не прывезлі ў школу-інтэрнат. Іх з Анькай пакінулі тут, а Косціка павезлі далей –  сказалі, што ён яшчэ маленькі, і яму патрэбна ў дзіцячы дом.
I ў інтэрнаце яна часта ўспамінала бацьку –  калі білі большыя, калі падсцілалі ёй абмочаную ноччу прасціну –  каб выхавальніцы каралі і дзеці смяяліся з яе, новенькай, а не з тых, хто сапраўды гэта зрабіў. Яна хутка навучылася даваць здачы і абараняць –  сябе і Анечку, бо зразумела, што інакш тут не выжыць, інакш –  задзяўбуць. Але заўсёды марыла, што некалі прыедзе татка і забярэ іх, а потым яны знойдуць Косціка –  і зноў будуць усе разам. Яна часам думала, чаму ён не едзе так доўга, і заўсёды знаходзіла гэтаму тлумачэнне: можа, ён захварэў, ці яго паслалі ў далёкую камандзіроўку, ці ў яго нейкая вельмі важная і адказная работа, і ён не можа прыехаць. А можа, ён проста не ведае, дзе яны, што ім дрэнна без яго? Вось даведаецца выпадкова ад каго-небудзь –  і тут жа прыімчыць...
Маці час ад часу наведвала іх у інтэрнаце, прывозіла скамянелыя пернікі і заплеснявелае варэнне –  пэўна, выпрашанае ў каторай са спагадлівых суседак. На канікулы часам забірала іх дахаты. 3-за гэтага Люба не любіла канікул. Праўда, толькі ў гэтыя кароткія тыдні яны маглі сабрацца ўсе разам, бо тады яна прывозіла і Косціка. Першыя дні выцалоўвала іх, вадзіла па вёсцы, паказвала ўсім пахвальныя лісты, якія яе дзеці атрымлівалі ў школе –  вучыліся яны добра, асабліва Люба, якая, апроч выдатных здольнасцей, помніла бацькавы словы пра інстытут і імкнулася да яго, як да самога бацькі, які так і не з’яўляўся. А потым зноў пачыналіся бясконцыя п’янкі, скандалы, начлегі ў хляве.
Кожны іх прыезд у хаце быў новы «муж», і чым больш падрастала і харашэла Люба, тым больш падазрона паглядвала на яе маці. Пасля таго, як яна пусціла па вёсцы плётку, што 15-гадовая дачка спіць з яе чарговым хахалем, Люба, праплакаўшы ўсю ноч у лесе, вярнулася да часу ў інтэрнат і больш дамоў не з’яўлялася.
Школу Люба закончыла з медалём –  нечуванае дзіва для іх інтэрната. Ёй далі накіраванне ў інстытут – у той самы, які ёй некалі напрарочыў бацька –  педагагічны. Яна паехала, здала ўсе экзамены на «выдатна». Калі ўбачыла сваё прозвішча ў спісе залічаных, пайшла і забрала дакументы. «Чаму? Што вы робіце? У вас цудоўныя дадзеныя!» –  спрабавалі яе адгаварыць. «Сямейныя абставіны», –  схавалася Люба за туманнае тлумачэнне. I праплакала ўсю дарогу дамоў. Сорам і гонар не дазвалялі ёй прызнацца, што тыя спадніца, кофтачка і басаножкі, што на ёй, –  адзіная яе адзежа, і іншай няма адкуль узяць, як і лішняга рубля на абед. А на адну студэнцкую стыпендыю, яна разумела, у вялікім горадзе не пражывеш.
Яна вярнулася дахаты. Пайшла працаваць у калгас. Цялятніцай –  нічога лепшага ёй прапанаваць не маглі. «Ну і не трэба, –  раззлавалася Люба. –  Цялятніцы таксама добра зарабляюць і нядрэнна жывуць –  калі захочуць». Яна вельмі хацела –  і працавала, як апантаная. Іншыя стараліся як мага хутчэй раздаць корм і пабегчы дахаты. А Любе спяшацца не было куды, яна гатова была дняваць і начаваць на ферме, каб не бачыць п’яную маці, не слухаць яе бязглуздай балбатні. За нейкі год яна выбілася ў лік перадавых жывёлаводаў не толькі ў раёне, але і ў вобласці, яе пасылалі на розныя злёты і нарады, узнагароджвалі граматамі і адзначалі прэміямі –  што Люба асабліва цаніла ў сваіх працоўных поспехах, як і самую высокую на ферме зарплату, якая выклікала зайздрасць нават у дыпламаваных спецыялістаў. Яна купіла сабе новыя туфлі, прыгожы касцюм, куртку, паліто, зімовыя боты і нават джынсы –  як у старшынёўскай дачкі. Часта ездзіла у інтэрнат да Ані і Косціка –  ведала, як ім там тужліва і адзінока. Кожны раз вярталася расстроеная: Косцік рос адпетым хуліганам, а Аню цікавілі толькі ўборы і хлопцы. Але праз месяц, атрымаўшы зарплату, яна зноў спяшалася на аўтобус: у іх нікога, акрамя яе, не было, і яна адчувала сябе ў адказе за малодшых...
Старшыня калгаса даваў ёй накіраванне ў сельскагаспадарчы інстытут. Але Люба помніла бацькаў наказ пра педагагічны... Праз год яна звольнілася, чым выклікала прыступ гіпертаніі ў загадчыцы фермы, і паехала падаваць дакументы.
Вось тады і сустрэла на вуліцы райцэнтра бацьку, ледзь пазнаўшы яго ў прапітым неахайным дзядзьку. А апошнім цвіком у труну яе мары стала тое, што ён –  яе любімы, яе доўгачаканы татка –  зусім не пазнаў яе, сваю дачку. I адкрыццё –  раптоўнае, як удар маланкі: тады, як яна клікала яго скрозь слёзы, як расказвала яму ў думках свае дзіцячыя, самыя балючыя крыўды і чакала ад яго паратунку –  ён не ляжаў непрытомны ў бальніцы і не быў загружаны работай. Ён, як і маці, піў гарэлку. I нічога не ведаў пра іх пакуты толькі таму, што не хацеў ведаць, што выкрасліў іх –  яе, Анечку, Косціка –  са свайго жыцця. Маці –  тая хоць чэрствыя пернікі прывозіла, хоць раз у год туліла і цалавала! А ён проста забыўся пра іх існаванне...
Вецер, шкадуючы, налятаў цёплымі моцнымі хвалямі, гладзіў дзяўчыну па галаве, злізваў-высушваў на яе шчоках дарожкі слёз. Люба прыспешвала крок, нібы спрабуючы ўцячы –  ад бацькі, што не пазнаў яе, ад сваёй дзіцячай мары пра добрага татку. «Не дарую! Ніколі не дарую! –  ёй здавалася, што пра сябе, а на самой справе ўголас шаптала яна. –  Я так цябе любіла, я так цябе чакала. А ты...
I ўсё роўна –  я буду шчаслівай! Назло ўсім! Я паступлю ў гэты інстытут! I закончу яго! I мной будуць ганарыцца! Усе! Толькі не ты, татачка... У мяне будзе сям’я. I дзеці. I ніколі-ніколі яны не зведаюць таго, што мы... Яны не будуць насіць кляйма дзетдомаўцаў. У іх будзе чыстая пасцель і прыгожыя цацкі, у іх будзе на Новы год ёлка, якой ніколі не было ў нас, і да іх будзе прыходзіць Дзед Мароз і прыносіць падарункі. А галоўнае –  у іх будуць мама і тата, якія будуць іх любіць...»